دادستانی بریتانیا در ۲۷ اکتبر اعلام کرد علیه دو مرد در پرونده مربوط به پایگاه هوایی فیرفورد در گلاسترشر کیفرخواست صادر شده است. یکی از آنها به کمک به یک سرویس اطلاعاتی خارجی متهم شده که پلیس آن را ایرانی میداند. اتهام دیگری به فعالیت در نزدیکی یک محل نظامی ممنوعه مربوط است.
این تحول، مرحله تازهای در تحقیقاتی است که با گزارش خودروهای مشکوک در نزدیکی پایگاه آغاز شد و پس از آن بمبافکنهای آمریکایی از فیرفورد خارج شدند. این هواپیماها در حملات به ایران مورد استفاده قرار گرفته بودند.
برنهام در سخنرانی ۱۲ اکتبر در پارلمان گفت هماهنگی طرح مشکوک از داخل ایران بسیار محتمل است و سپاه پاسداران تقریبا بهطور قطع آن را هدایت کرده است. تهران این اتهام را نمیپذیرد. ارزیابی دولت درباره نقش ایران نیز جایگزین اثبات مسئولیت کیفری هر یک از متهمان در دادگاه نیست.
دو متهم با اتهامهای متفاوت
محمد احمد عبدالکریم، ساکن منطقه وستمینستر لندن، به کمک به یک سرویس اطلاعاتی خارجی متهم شده است. بر اساس اطلاعیه دادستانی سلطنتی بریتانیا، رفتار موضوع این اتهام به فاصله ۳۱ اوت تا ۲۸ سپتامبر مربوط میشود.
نعمان الصغیر، دیگر ساکن وستمینستر، با اتهامی جداگانه درباره بررسی، نزدیک شدن یا حضور در اطراف یک محل ممنوعه با هدفی زیانبار برای امنیت یا منافع بریتانیا روبهرو است. این بخش از پرونده به ۲۲ اوت مربوط است؛ بیش از یک ماه پیش از رویدادی که به واکنش امنیتی علنی انجامید.
پلیس مبارزه با تروریسم هر دو متهم را شهروند بریتانیا معرفی کرده است. مرد دیگری با تابعیت بریتانیایی و ایرانی، پس از بازداشت مجدد بدون تفهیم اتهام آزاد شد، اما در ارتباط با بازداشت قبلی خود همچنان تحت شرایط آزادی با وثیقه قرار دارد. او یکی از این دو متهم نیست.
بنزین پیدا شد، اما مواد منفجره نه
این تحقیقات در ۲۷ سپتامبر علنی شد؛ روزی که پنج مرد در نزدیکی فیرفورد پس از گزارش خودروهای مشکوک بازداشت شدند. ماموران مسلح و کارشناسان خنثیسازی بمب ارتش به منطقه اعزام شدند و ساکنان خانههای اطراف را تخلیه کردند.
پلیس بعدا اعلام کرد در سه ون بنزین پیدا شده، اما مواد منفجرهای کشف نشده است. این یافته باید از پیامی که بنا بر روایت دادستانی درباره وجود بمب به برخی افراد داده شده بود، جدا دانسته شود.
دادستانها در دادگاه وستمینستر گفتند عبدالکریم بر اساس دستورهای فردی به نام "علی"، حرکت مردان با ونها به سوی فیرفورد را ترتیب داده بود. رویترز گزارش داد یکی از آنها پس از شنیدن اینکه خودرویی حامل بمب است، با خدمات اضطراری تماس گرفت.
دادستانی همچنین الصغیر را به انجام شناسایی از پایگاه در ماه اوت متهم کرد. عبدالکریم با وثیقه آزاد شد، در حالی که الصغیر در بازداشت ماند. این ادعاها هنوز باید در دادگاه بررسی شوند و حکم نهایی درباره مسئولیت افراد صادر نشده است.
خروج بمبافکنها پس از گزارش تهدید
بمبافکنهای آمریکایی از فیرفورد برای حمله به ایران استفاده کرده بودند. مقامهای آمریکایی جداگانه به رویترز گفتند اطلاعات امنیتی به یک طرح مشکوک ایرانی برای حمله پهپادی به این تاسیسات اشاره داشت.
دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، بعدا گفت تهدیدی مرتبط با ایران باعث تصمیم برای خارج کردن بمبافکنها شده است. این تصمیم نشان میدهد هشدارها برای برنامهریزی عملیاتی اهمیت پیدا کرده بودند، در حالی که تحقیقات کیفری همچنان ادامه داشت.
با این حال، اتهامهای اعلامشده از سوی دادستانی بریتانیا درباره کمک به اطلاعات خارجی و فعالیت در نزدیکی یک محل ممنوعه است. این اتهامها اثبات نمیکنند که یکی از دو مرد حمله پهپادی آماده کرده بود. گزارش تهدید نظامی و پرونده قضایی افراد را نمیتوان یک روایت واحد و اثباتشده از طرح حمله تلقی کرد.
هشدار MI5 درباره اهداف محافظتشدهتر
کن مککالوم، مدیرکل سازمان امنیت داخلی بریتانیا، در ارزیابی سالانه تهدیدها در ۱۳ اکتبر، موضوع را در چارچوبی گستردهتر مطرح کرد. او گفت عملیات مرتبط با ایران در دوازده ماه گذشته به بیش از ۵۰ بازداشت در بریتانیا انجامیده است.
این رقم به چندین تحقیق مربوط میشود، نه فقط پرونده فیرفورد. مککالوم همچنین از تلاش ایران برای هدف گرفتن مکانهای محافظتشدهتر، از جمله تاسیسات نظامی، خبر داد. او درباره فیرفورد گفت این مورد منحصر به فرد نیست و نمونههای دیگری در بریتانیا و خارج از آن وجود دارد.
در متن سخنرانی منتشرشده توسط MI5، مککالوم استفاده ایران از واسطههای مجرم علیه مخالفان حکومت، رسانههای ایرانی و اماکن اسرائیلی را شرح داد. به گفته او، بخش بزرگی از اقدامات اخیر علیه جوامع یهودی بریتانیا بوده است.
ایران دخالت در رویداد فیرفورد را رد کرده است. بازپرسان بریتانیایی میگویند تحقیقات ادامه دارد و دادستانی باید مسئولیت جداگانه هر متهم را در دادگاه ثابت کند.
بهروزرسانیهای پیشین
مرد بریتانیایی دیگری، ۲۶ ساله، با اخطار قانونی درباره اظهاراتش بازجویی شد و دو ملک در همان منطقه لندن بازرسی شدند. این اقدامات تحقیق درباره حادثه ۲۷ سپتامبر نزدیک پایگاه در گلاسترشر را گسترش میدهد.
پلیس چه چیزی را تأیید کرده است؟
بازداشت بر اساس ماده ۵ قانون تروریسم ۲۰۰۶ انجام شد. پلیس ضدتروریسم اعلام کرد تیمهای تخصصی چند مسیر، از جمله احتمال دخالت دولت خارجی را بررسی میکنند.
این توصیف یک فرضیه تحقیق است، نه تعیین هدایتکننده فعالیت یا تأیید یک طرح کامل حمله. بیانیه پرونده را به فعالیت نزدیک فرفورد مربوط میکند، اما علنا تأیید نمیکند که پایگاه هدف انتخابشده بوده است.
هفت مرد با وضعیتهای متفاوت
پنج مرد در دهه سوم زندگی که ۲۷ سپتامبر بازداشت شده بودند، هنگام انتشار بیانیه اول اکتبر همچنان با وثیقه پلیس آزاد بودند. بازداشتی تازه و فرد بازجوییشده وضعیتهای حقوقی متفاوتی دارند.
بازجویی با اخطار قانونی با تفهیم رسمی اتهام یکسان نیست و آزادی با وثیقه به معنای بسته شدن تحقیق نیست. بیانیه بررسیشده از اتهام رسمی علیه بازداشتی جدید خبر نداد. هیچیک از این مراحل مجرمیت را اثبات نمیکند؛ تابعیت نیز دلیل دخالت دولت خارجی نیست.
ظن ارتباط با ایران
اندی برنهام، نخستوزیر بریتانیا، از نشانههای قوی دخالت ایران گفت و در عین حال پیچیدگی و ادامه تحقیق را پذیرفت. منابع عمومی بررسیشده شواهد مبنای این ارزیابی را منتشر نکردند.
ایران دخالت را رد کرد و سفیر بریتانیا را در اعتراض به اتهام فراخواند. تکذیب تهران و ارزیابی لندن مواضع علنی متعارضاند. تحقیق کیفری باید واقعیتهای لازم برای هر پیگرد احتمالی را مشخص کند.
چرا فرفورد مهم است؟
فرفورد پایگاهی بریتانیایی است که نیروی هوایی آمریکا از آن استفاده میکند. نقش آن در عملیات آمریکا به پرونده اهمیت بینالمللی میدهد، اما بهتنهایی انگیزه فعالیت بررسیشده را توضیح نمیدهد.
پرسشهای بعدی درباره طرح اتهام، رفتار قابل اثبات و وجود شواهد هدایت یا کمک از خارج بریتانیاست. تا آن زمان، تحول تأییدشده بازداشت تازه و گسترش اقدامات تحقیقی است و احتمال دخالت دولتی همچنان بررسی میشود.
بهروزرسانیهای پیشین
پلیس ضدتروریسم بریتانیا در ۲۸ سپتامبر اعلام کرد پنج مرد بازداشتشده نزدیک پایگاه هوایی فرفورد با شرایط محدودکننده آزاد شدهاند، اما همچنان به ظن جرایم مرتبط با مواد منفجره و تروریسم تحت تحقیق هستند. محدودیتها شامل رفتوآمد و ارتباط با دیگران میشود.
لورنس تیلور، مقام ارشد پلیس، گفت چند فرضیه بررسی میشود؛ از جمله اینکه افراد آگاهانه یا ناآگاهانه به نمایندگی از یک دولت خارجی عمل کرده باشند. او تأکید کرد پلیس احتمالهای دیگر را نیز باز نگه داشته است. در بیانیه نام کشوری ذکر نشد.
آزادی به معنای پایان تحقیق نیست
به گفته پلیس، مأموران مسلح بامداد ۲۷ سپتامبر در پی گزارش خودروهای مشکوک نزدیک پایگاه در گلاسترشر اعزام شدند. مردان در سه خودرو بودند که سپس با کمک نیروهای نظامی و کارشناسان جرمشناسی بررسی شد. نیروهای آمریکایی از این پایگاه استفاده میکنند.
بازداشتها ابتدا به ظن جرایم مربوط به مواد منفجره و سپس تدارک اقدام تروریستی انجام شد. اطلاعیه آزادی از اتهام رسمی تازه خبر نداد و وجود طرح تکمیلشده حمله یا مجرمیت افراد را ثابت نکرد.
تیلور شرایط را سختگیرانه توصیف کرد، اما جزئیات دقیق را منتشر نکرد. این اقدام خروج از بازداشت در جریان تحقیقات را ممکن میکند و به معنای محکومیت یا تبرئه نیست.
پلیس همچنین اختلال در زندگی ساکنان را پذیرفت و امیدوار بود با پیشرفت بررسیها محدوده محاصره را کاهش دهد. محتویات خودروها، امکان اثبات جرایم و شواهد احتمالی ارتباط با دولت خارجی همچنان پرسشهای اصلی هستند.
گزارش اولیه، ۲۷ سپتامبر
پلیس ضدتروریسم بریتانیا پس از گزارش سه خودروی مشکوک که ظاهراً به سمت پایگاه هوایی در حرکت بودند، هدایت تحقیقات را بر عهده گرفته است. تیم خنثیسازی بمب ارتش خودروها را بررسی کرد و حدود ۸۵ خانوار تخلیه شدند.
پلیس ضدتروریسم بریتانیا پنج مرد را در نزدیکی پایگاه RAF Fairford در گلاسترشر به ظن جرایم مرتبط با قانون مواد منفجره و سپس به ظن آمادهسازی یک اقدام تروریستی بازداشت کرده است.
پلیس ضدتروریسم اعلام کرد حدود ساعت ۰۰:۴۵ بامداد یکشنبه ۲۷ سپتامبر، گزارشی درباره سه خودروی مشکوک دریافت شد که به نظر میرسید به سمت پایگاه هوایی در حرکت هستند. مأموران مسلح به محل اعزام شدند و پنج مرد را در منطقه Whelford بازداشت کردند. طبق آخرین اطلاعیه رسمی، هر پنج نفر همچنان در بازداشت بودند و تحقیقات ادامه داشت.
بررسی خودروها توسط تیم خنثیسازی بمب
پلیس در اطراف خودروها محدودهای به شعاع ۴۰۰ متر ایجاد کرد و واحد خنثیسازی مهمات انفجاری ارتش بررسی آنها را آغاز کرد. حدود ۸۵ خانوار نیز به صورت احتیاطی تخلیه شدند و برای برخی از ساکنان محلی مرکز تفریحی نزدیکی در نظر گرفته شد.
تصاویری که رویترز از آنها گزارش داده، پنج مرد را هنگام بازداشت بدون پیراهن نشان میدهد. پلیس به طور رسمی توضیح نداده است که چرا لباس آنها برداشته شده بود. برخی گزارشهای محلی احتمال دادهاند مأموران در حال بررسی احتمال حمل مواد منفجره روی بدن بودهاند، اما این توضیح از سوی پلیس تأیید نشده است.
مقامها نام بازداشتشدگان، انگیزه احتمالی یا وابستگی سازمانی و دولتی آنها را اعلام نکردهاند. پلیس نیز از مردم خواسته تا زمان تکمیل جمعآوری شواهد از گمانهزنی خودداری کنند.
اهمیت RAF Fairford
RAF Fairford یک پایگاه نیروی هوایی سلطنتی بریتانیاست که میزبان نیروهای نیروی هوایی آمریکا نیز هست. در جریان عملیات سال ۲۰۲۶ مرتبط با ایران، بمبافکنهای راهبردی B-1B و B-52 آمریکا از این پایگاه فعالیت کردهاند. دولت بریتانیا نیز گفته بود استفاده آمریکا از پایگاههای بریتانیایی برای اقدامات مشخص و محدود علیه تأسیسات موشکی ایران مجاز شده است.
این پیشینه به محل حادثه اهمیت امنیتی ویژهای میدهد، اما نزدیکی بازداشتها به پایگاه به تنهایی ثابت نمیکند که RAF Fairford هدف مورد نظر بوده است. تا زمان آخرین اطلاعیه رسمی، پلیس ضدتروریسم چنین موضوعی را اعلام نکرده بود.