هر دو موضع بخشی از سابقه علنی قطر هستند. محکومیتی که دوحه در فاصله میان آنها از آن حمایت کرد نیز در این سابقه جای دارد.
نخستوزیر چه گفت؟
شیخ محمد بن عبدالرحمن آل ثانی به مورگان گفت هفتم اکتبر باید محکوم شود. گزارش جروزالم پست از مصاحبه، درخواست او برای پاسخگویی عاملان را در کنار این موضع نقل میکند که حمله، توجیهی برای واکنش نظامی بعدی اسرائیل در غزه نیست.
در پاسخی که این گزارش نقل کرده، نام حماس صریحا نیامده است. این نکته محکومیت را نفی نمیکند؛ حدود دقیق گفته او را روشن میکند. این نخستین مورد ثبتشده از حمایت قطر از محکومیت حملات نیز نیست.
بیانیهای با تاریخ هفتم اکتبر
بیانیه وزارت خارجه همچنان با تاریخ ۷ اکتبر ۲۰۲۳ در وبسایت رسمی آن در دسترس است. متن از همه طرفها میخواهد خویشتنداری کنند، سپس با اشاره به رفتار اسرائیل با فلسطینیها و رویدادهای مسجدالاقصی، مسئولیت کامل تشدید تنش جاری را متوجه اسرائیل میکند.
نام حماس در متن نیست. از غیرنظامیان اسرائیلی کشتهشده در آن روز یا کسانی که گروگان گرفته شدند نیز نامی برده نمیشود.
دقت در واژهها از هر دو جهت اهمیت دارد. دوحه اسرائیل را مسئول تشدید گستردهتر تنش دانست. سند بهمعنای لفظی نمیگوید اسرائیل کشتارهای حماس را انجام داده است؛ گزارش درباره آن هم نباید چنین ادعایی را جایگزین متن کند.
جایگاه ژوئیه ۲۰۲۵ در این روند
اعلامیه نیویورک که در ژوئیه ۲۰۲۵ منتشر شد، حملات حماس علیه غیرنظامیان در هفتم اکتبر را صریحا محکوم کرد. قطر از رؤسای مشترک گروههای کاری بود و گزارشهای همان زمان آن را در میان حامیان اعلامیه معرفی کردند.
همان سند اقدامات اسرائیل علیه غیرنظامیان غزه را نیز محکوم میکرد. انتقاد از اسرائیل مانع نامبردن از حماس نشده بود. از همین رو، اعلامیه برای مقایسه با بیانیه پیشین وزارت خارجه اهمیت دارد.
این مقایسه چه چیزی را نشان میدهد؟
نمیتوان مصاحبه سپتامبر ۲۰۲۶ را بهدرستی نخستین محکومیت دوحه معرفی کرد. در مقابل، نمیتوان محتوای اعلامیه بعدی را به بیانیه روز حمله نسبت داد.
تفاوت در مواضعی است که قطر در زمانهای مختلف بیان کرده است. نخستوزیر اکنون از کشتار و پاسخگویی سخن میگوید. بیانیه هفتم اکتبر ثبت میکند که دولت آن روز چه چیزی را برجسته کرد و چه چیزی را ناگفته گذاشت.
